با سلام به وبلاگ خودتان خوش آمدید

شیر علیمردان خان بختیاری

با خواندن این مطلب بسیار زیبا مطمئن هستم احساس غرور پیدا میکنید و به ایرانی بودن خود و بختیاری بودن خود میبالید .

علیمردان خان از مادری چون بی بی مریم ، معروف به سردار مریم بختیاری زاده شد. بی بی مریم دختر حسینقلی خان ایلخانی بختیاری و مادرش بی بی فاطمه دختر علیرضا خان کیانرسی  بود . بی بی مریم در جنگ اول جهانی که بخشهایی از ایران اشغال و زیر نفوذ نیروهای  استعمارگر روسی و انگلیسی قرار گرفته بود  به طرفداری از نیروهای آلمان و عثمانی و علیه نیروهای اشغالگر روس و انگلیس قیام کرد .

بقول پروفسور گارثویت: این پیرزن برجسته روحی سرکش و فکری مستقل داشت و در تعیین سیاست بختیاری به ویژه در جنگ جهانی اول نقش مهمی ایفا کرد.))

پدر علیمردان خان، علیقلی خان چهارلنگ بود که در جوانی در اثر توطئه ای فامیلی وفات یافت و کودکی خود را نزد دایی های خود علیقلی خان سردار اسعد و خسروخان سردار ظفر گذراند و به مکتب رفت تا اینکه در سال ۱۳۰۲ بعد از مجزا شدن طوایف چهارلنگ از هفت لنگ به همراه برادر خود محمد علی خان به عنوان روسای این طایفه تعیین گردیدند . در سال ۱۳۰۰ با تشکیل حزب (( ستاره بختیاری )) علاقه و گرایش شدیدی به این حزب پیدا کرد ...

علیمردان خان در سال ۱۳۰۷ جمعیتی به نام (( هیئت اجتماعیه بختیاری )) مرکب از ۱۲ نفر از سران و کلانتران بختیاری تشکیل داد . سپس در تنگ گزی و شوراب اجتماع کردند و راه جنوب به شمال بختیاری را با انفجار ( پل شالو ) بستند و آماده حمله به فریدن شدند  که دولت با شتاب  سردار فاتح و محمدتقی خان امیر جنگ را برای مذاکره نزد آنها فرستاد . در همین زمان طوایف زراسوند، بامدی، احمد خسروی ، دینارانی و  بابادی به نهضتپیوستند و محمدرضا خان سردار فاتح و سردار اقبال هم عملا از نهضت پشتیبانی کردند. ولی مذاکرات خوانین بختیاری با علیمردان بی نتیجه ماند . در سال ۱۳۰۸ دهکرد و اکثر مناطق بختیاری به دست نیروهای هیئت اجتماعیه تصرف و یا به آنان پیوستند .

دولت رضا شاه هراسان از این قیام تمام نیروهای خود در سراسر کشور را برای سرکوب به فرماندهی تیمسار شاه بختی بسیج و روانه منطقه کرد. در زمانی که هیئت اعزامی برای صلح با علیمردان خان و دیگر سران نهضت در روستای زرد و یا در حومه قهوه رخ ( قه فرخ )  مشغول مذاکره بودند از همه طرف بختیاری مورد تهاجم ارتش قرار  گرفت . از جنوب ، لشگر اهواز به فرماندهی سرهنگ محتشمی ، از غرب لشگر خرم آباد به فرماندهی سرتیپ تاج بخشاز شمال سرهنگ بهادر بختیاری و تیمسار شاه بختی حمله را کامل کردند.

منطقه سفید دشت که مدت ۲۰ روز یک تیپ ارتش در محاصره بختیاری ها بود، با جنگی خونین به تصرف دولت درآمد و نیروهای بختیاری عقب نشینی کردند. علیمردان خان و یارانش بعد از  یک سال درگیری و جنگ پارتیزانی با وساطت بعضی از خوانین تسلیم و به تهران انتقال یافت ولی با امدنش به تهران توطئه برای مرگ او هم شروع شد . بعد از مدتی به همرام سردار فاتح و سردار اقبال  و چند نفر دیگر دستگیر و به زندان قصر منتقل گردید و حماسه دوم حماسه ساز بختیاری آغاز گشت .  حماسه اول او نبرد بر علیه دیکتاتوری و استعمار بود و حماسه دوم که عظیم تر از حماسه اول اوست  مقاومت دلیرانه و بی باکانه او و مرگ شجاعانه و مظلومانه اش می باشد. مرگی که عین زندگی بود آن هم یک زندگی حماسی و قهرمانانه . علیمردان خان با مقاومت مردانه خود باعث تحسین معروفترین رجال سیاسی و زندانی گردید و در سپیده دم یکی از روزهای اسفندماه  ۱۳۱۳ این راد مرد بختیاری را جلوی جوخه اعدام بردند.

نویسنده نامدار ، بزرگ علوی اینطور می نویسد: علیمردان خان جامه ای زیبا بر تن کرده و سر و روی خود را آراسته و با گامهای بلند واستوار و قامتی رسا حلاج وار بدون اینکه ذره ای از ترس به دل راه دهد به قتلگاه نزدیک می شد. او رفت تا شهادت مظلومانه دیگری را بر صفحه جنایات رژیم دیکتاتوری رقم زند.

هنگامی که از برابر جوخه اعدام می گذشت با جبینی باز و لبانی پر از خنده با آنها احوالپرسی کرد، وقتی یکی از دژخیمان می خواست چشم هایش را ببندد به آرامی دستمال را از دستش گرفت و گفت: پسرم!! بگذار تا این صحنه جالب و تماشایی را که قطعا مافوقان شما را خوشحال می کند من هم در آخرین لحظات حیاتم به چشم ببینم چرا که تا کنون من شیری را دست و پا بسته در مقابل مشتی شغال ندیده بودم.

سید جعفر پیشه وری از قول یکی از زندانبانان که شاهد اعدام آن شیر بیشه بختیاری بود می نویسد : در آخرین لحظات که می خواستند اورا به جوخه دار ببندند ، با صدای رسایش فریاد برآورد زنده باد  ایران و آزادی که با صفیر چند گلوله خاموش شد.

لحظاتی بعد جسد بی جان مردی که دلی چون شیر و عزمی پولادین داشت، ودر میدانهای جنگ هیچ رزمنده ای پشت او را ندیده بود دَمَر به پای چوبه دار بر زمین در غلطید. که چه خوش تصویر می کند شاعر ، ذهن شیر علیمردان را در آخرین لحظات جان دادن::

 دُدَر گل سی کُشتنُم پلان بریدن          گَویلُم زداغ مو کمر بُریدن

بــالـونـا بـالا هـوا بـالا تـنـیـده                دِدُیَل محمدعلی پلا بریده 

علیمردان خان با مرگ خود مردی، دلیر، آزادگی، وطن دوستی و نفرت از دیکتاتوری و استبداد را شهادت داد و به قول روانشاد استاد مهراب امیری ، به موازات هر قطره خونی که از پیکر سردار رشید بختیاری بر روی زمین می چکید هزاران قطره اشک از چشمان مشتاقان و علاقه مندان او بر روی گونه های رنگ پریده شان می غلطید، مردان جامه دریدند و دیرکهای بهونها را پایین کشیدند، زنان موی سر بریدند، شعرا رثای او مرثیه ها سرودند و آهنگسازان ترانه شیرعلیمردان را ساختند. هنوز چوپانان در قله های منگشت، کلار، تاراز و زرده ( زردکوه ) اوازش را چنین می خوانند:

مو لُرِ بَلیط خوروم هف سال چوپونُم          گَر زَنیم وِ قِرقِره مو مشقِ ندونم

معنی: من لری هستم که نان بلوط میخورم و هفت سال است که چوپان هستم اگر مرا به قرقره جوخه اعدام ببری مشقم  را نمی دانم .

شُمشیر علیمردون طلای بی غش            زِ زمین بِرچ اِزَنه وِ آسمون تَش

معنی: شمشیر علیمردان طلای خالص است و در زمین برق می زند و در آسمان آتش .

بی عروس تو کِل بزن تا مو کُنُم جنگ          شُمشیرُم وِ گِل زَنُم سی ایل چارلنگ

معنی: ای عروس خانوم تو گریله (؟) بزن تا من جنگ کنم شمشیرم را به گل زنم برای ایل چهارلنگ.

کُجه تیر کُجه سپاه کُجه فَراشُم                  رَه بدین دامُ دَدوم بیان سر لاشُم

معنی: تیر و تنفگ و سپاهیان و خدمتگزارانم کجا رفتند، راه را برای مادر و خواهرم باز کنید تا خود را به جسدم برسانند.

دشمنون زِ بعد مو چاره ندارِن                    گَویَلَ نیله سووار وِ هفت و چارِن

معنی: دشمنان بعد از من چاره ای ندارند زیرا برادران نیله سوار ( اسب سوار ) ما چهارلنگ و هفت لنگ هستند. ( سپاه ما شامل هر دو شاخه بختیاری هم چهارلنگ و هم هفت لنگ هستند).

 چی کَلا پرپر کُنُم رُوم وِ تهرون                    اسمِ شاه نَه کور کُنُم، شاه علیمردون

معنی: همانند کلاغ پرپر می زنم و می روم تا تهران ( پایتخت ) اسم شاه را کور می کنم ( از بین می برم ) و اسم شاه علیمردان را می نویسم.

بر گرفته از کتاب: موسیقی وترانه های بختیاری

 

نوشته شده توسط مجتبی بختیاروند

با سلام به وبلاگ خودتان خوش آمدید

طوایف بختیاری

نویسنده :مجتبی بختیاروند -

هفت لنگ

 

هفت لنگ بختياري به چهار طايفه تقسيم مي شود

 

1-دورکي 2- ديناروني 3- بابادي 4-بختياروند

 

دورکي 7طايفه است

 

1- زراسيوند  2- اسيوند 3- موري 4- قندعلي 5- بابااحمدي 6- عرب 7 – آسترکي

 

1-1-زراسيوند

 

سهي – سزار – نورآباد

 

             سهي      

 

ايهاوند- کورکور

 

سزارو و نورآباد شعبي ندارد

 

ايهاوند

 

احمد خسروي –توشمال -  عمله جات – چقاخورنشين –ايها- الاسوند- سهو-مير-زنبور

کورکور

 

خدرسرخ – خدري- گرگه- باپير- سيف الدين وند

 

1-2-اسيوند

 

بردين – پل – خواجه – گاودوش-سهماروند

 

1-3- موري

 

بابايي- علي جان وند- بٌوري – بَوري

 

1-4- قندعلي

 

خليل وند- ورناصري – صالح باوري

 

1-5- بابااحمدي

 

کشکي – سراج الدين – درويش آدينه

 

1-6- عرب

 

کنگرپر- اولاد علي بيگ

 

1-7- آستريکي

 

چاربري – گاييوند

 

ديناروني چهار طايفه دارد

 

1- اورک 2- طوايفي که در مال امير هستند 3- بابادي4-بختياروند

 

2-1- اورک

 

موزرمويي – خواجه – زنگي – غلام – کشي خالي – اولاد حاجي علي – غريبي – جلالي – ممسني – چهار بيني چه

 

2-2- طوايفي که در مال مير (سوسن) هستند

 

نوروزي – بويري- سرقلي – لجمير اورک – گورويي- شيخ عالي وند- شالومال – اميري – کورکور- عالي محمودي – علي محمد خاني – عالي محمودي علي مردان خاني – بندوني – شالو

 

2-3- بابادي

 

عالي انور – عکاشه – راکي – کله – ململي -

 

عالي انور

نفي عبدالله – عالي ور- آرپنايي – مير قايد- رهزا

 

عکاشه

مراد- عالوني – چوي – شهرويي – کلامويي – کله سن – سله چين

راکي

 

کلاوند- قاسم وند- ارزويي وند- مد مليل

 

کله

 

گله – پبدني – احمد محمدي

 

ململي 

سله چين – کوراوند- ليموچي – حلوايي – شهني – نصير – گمار

 

2-4- بختياروند

 

بختياروند- عالي جمال – جانکي سردسير

 

بختياروند

 

منجزي – علاءالدين وند- بليوند- وه ناشي – استکي – سرو- لروزيي – مشهدي مرداسي

 

عالي جمالي

 

يردي- برام عالي

 

جانکي سردسير

 

جليلي – معموري – ريگي – بارزي – بروبرو- هلوسعد- شياسي – سوتک – بوگر

 

 

---

 

چهار لنگ بختياري

چهار لنگ بختياري

مشتمل بر 5 طايفه بزرگ است

1- محمد صالح 2- کنرسي 3- موکويي 4- زلقي 5- ممي وند

 

1- محمود صالح

به 8 تيره تقسيم مي شود

1- اورش 2- مم جلالي 3- کاقلي 4- عادکار 5- ال داود 6- قلي 7- آردپنايي 8- ممزايي

 

8-1 ممزايي به 16 شعبه تقسيم مي شود

1- خليل 2 تساروند 3- دويروند – 4- فرخ وند 5- جمال وند 6- خون باوا 7- چهار بره  8- دريالايي 9- بدرقه  10- گورويي 11- موزرميني 12- اورک 13- بادا 14- هاروني 15- گشول 16- دودنگه

 

2- کنرسي

به 24 تيره تقسيم مي شود

1- محمد جعفري 2- پاپا جعفري 3- عالي جعفري 4- غريب وند 5- هر کل 6- گشتيل 7- سندلي 8- ايش گشاس 9- گريجه 10- سيلان 11- جانکي گرمسير 12- پوستين بکول 13- اسفرين 14- بوربورون 15- ورمحميد 16- استکي 17- عاشوروند 18- عالي وند 19- برون 20- تمبي 21- شيخ 22- سهوني 23- زنگنه 24- گل گيري

 

2-11 جانکي به شش شعبه تقسيم مي شود

1- مکوند 2- زنگنه 3- کردزنگنه 4- بلواسي 5- آل خورشيد 6- ممبيني

 

2-22 سهوني به شش شعبه مي شود

1- باورساد 2- حموله 3- کهيش 4- مترک 5- سنگي 6- ساد

 

3- موکويي

به 6 تيره تقسيم مي شود

 

1- شيخ سعيد 2- پيرگويي 3- خوي گويي 4- ديويسي 5- شياس 6- مهدور

 

 

4- زلقي

 

به چهار تيره تقسيم مي شود

1- دوغ زني 2- جاوند 3- ميمون جايي 4- سادات احمدي

 

 

5- ممي وند

 

به پنج تيره تقسيم مي شود

1- بسحاق 2- پولاد وند 3- عبدال وند 4- حاجي وند 5- عيسي وند

 

5-1 بسحاق به 11 شعبه تقسيم مي شود

1- بري 2- گرگيوند 3- جليل وند 4- خانه قايد شهر وسوند 5- ملک محمودي 6- آدينه وند 7- شهر وسوند 8- خانه صلاتين 9- ميزه وند 10 – اتابک 11- صوفي

 

5-2  پولادوند به 5 شعبه تقسيم مي شود

 

1- هيودي 2- سالاروند 3- خانه جمالي 4- خانه قايد 5- گراوند

 

5-3  عبدال وند

به 8 شعبه تقسيم مي شود

1- گوشاردي 2- بيران وند 3- درويش 4- زرين چقايي 5- توني 6- ماهرودي 7- ده قاضي 8- چکان

 

5-4 حاجي وند

 به چهار شعبه تقسيم مي شود

1- غالبي 2- زيدقايد 3- هيل هيل 4- الياسي

 

5-5 عيسي وند

به هفت شعبه تقسيم مي شود

 

1- خانه قايد 2- گيرويي 3- ورکي 4- زيبايي 5- اواوي 6- گورويي 7- جعفر وند

بر گرفته از کتاب تاريخ بختياري تاليف سردار اسعد

ایلراه های بختیاری

 کوچ عشایر بختیاری بین ییلاق و قشلاق و بالعکس یکی از سخت ترین کوچهای عشایر کوچنده کشور بوده است . به علت شرایط جغرافیایی محیط، وجود کوهستانهای بلند و سخت و رودخانه های پر آب و خروشان ، عشایر بختیاری سخت ترین کوچها را دارا هستند . در سفرنامه های بسیاری از این ایلراه ها  سخن به میان آمده است . جدال انسان و محیط جغرافیا ئی در این منطقه آنچنان است  که بیننده را به حیرت وا می دارد . امروزه با وجود گسترش راههای ارتباطی اتومبیل رو، انسان کوچ نشین تا حدودی از جبر جغرافیائی رهائی یافته و طبیعت را اندازه ای مقهور خویش کرده که سالها خود مقهور آن بوده است.

در قلمرو ایل بختیاری سه ایلراه عمده وجود دارد  که ارتباط بین ییلاق و قشلاق را برقرار می کند  این سه راه عمده نیز دارای راههای فرعی دیگری هستند . هر یک از شاخه های هفت لنگ و چهار لنگ بختیاری ایلراه مخصوص به خود را دارا هستند که در قلمرو طایفه آنان است در زیر به شرح هر یک از آنها می پردازیم

 ایلراه های شاخه هفت لنگ

راه دزپارت

مسیر این ایلراه از ناغان که مرکز عمده طوایف دینارانی در ییلاق است تا ایذه که مرکز عمده دینارانی ها در قشلاق است  به شرح زیر است

ناغان، دهنو، باجگیران، بالای گردنه، گل سفید، دوپلان، گندمکار، سرخون، پل شلیل،چات ، دهدز ، پل شالو، ایذه

اما طایف زراسوند از دورکی ها به شرح زیر برای رفتن از ییلاق به قشلاق و بالعکس استفاده می کنند.

گلوگرد، سیله گون، ناغان، وازگرون، دو پلان،بره مرده ، گندمکار ، گل شور ،شلیل، سر پل  مرواری، بلوط بلند ، دهدز ، رکعت، سر پل شالو، زیر کوه، چشمه خاتون، سر راک، ایذه ، بلوطکی ، گم یک ، آبله ، مرغا ، مورد فل ،کوه آسماری

 

 راه بازفت

طوایفی که در منطقه بازفت(کوهرنگ) قرار دارند برای رسیدن به قشلاق خود که در منطقه مسجد سلیمان قرار دارد از این مسیر استفاده می کنند

طایفه دورکی

مورز، فلورد ، دهناش ، چبد،جیران، سرکول ،چلو ،شیرین بهار ،منار ، چال منار ، کفت ، مورد ، چولبار

بعضی طوایف بابادی

 چال شنا ، پازرده ، بازارگه ، کوشکا ، فرامرزی ، چشمه سوزی ، چلو ، شیرین بهار ، چال منار ،، تنیا، چلبار، پبدن ،سرکمری ، چم سور،لالی ، زیوه رو ، بهون پره ، چل شه، گتوند که در 30 روز طی می شود

 

کوهرنگ به مسجد سلیمان

 

 طوایف هفت لنگ بابادی، دورکی ، و بهداروند از آن استفاده می کنند

جیران ، سر کول ، چلو ، شیرین بهار، منار

 

ایلرا های شاخه چهار لنگ

 راه میوند

راه میوند متعلق به طایفه ممی وند(میوند) است و به همان طایفه خوانده می شود

گل خونی ، پاگرتک ، من گرتک ، سه پلون ، آقا سید ، صالح کوتاه ، چم پل بزرگ ، روستا ، جم جمه ، لبد ، کی نو ، تنگ یر برد ، بلو ، سر برد آسیاب ، پا ملا ، چم تینا ، چشمه شیرین ، لب سفید ، سردشت . کهتقریبا در 20 روز طی می شود ومیافت ان حدود بر 400 کیلومتر است.

ایلراه فریدن سر دشت

مورد استفاده طایفه آر پناهی قرار می گیرد

دولت آباد کریم ،گاو خفت ، کمران ، زمستانه ، دره سه پستان ، کلوسه ، خویه ، سر صالح کوتاه ، پل زرد ، روستا ، جم جمه ، لبد ، کم گیر ها ، تمبی ، کوه سلیلی ، هر دهچه ، دره تازه ، دشت گرگان ، بلو ، ده گه ، دلی ، سر تخت ، تمد بازارگه این مسیر در 35 روز طی می شود

طایفه زلکی چهارلنگ از این مسیر برای رفتن به قشلاق بوسیله قطار باربری حرکت خود را شروع می کنند

قلعه سرخ، میدانک ، دره ساری ، چمن سلطان ، الیگودرز،ازنا ( از ازنا با قطار تا اندیمشک) اندیمشک ، دزفول

?سردار بی بی مریم بختیاری ، زن مبارز عصر مشروطه

شنبه 16 تیر 1386

بی بی مریم بختیاری دختر حسینقلی خان ایلخانی، خواهر علیقلی خان سردار اسعد و همسر ضرغام السلطنه بختیاری از زنان مبارز عصر مشروطیت است. او از زنان تحصیلکرده و روشنفکر عصر بود که به طرفداری از آزادیخواهان برخاست و در این راه از هیچ چیز دریغ نورزید. وی به مثابه زندگی ایلیاتی در فنون تیراندازی و سوارکاری ماهر بود و چون همسر و جانشین خان بود عده ای سوار در اختیار داشت و در مواقع ضروری به یاری مشروطه خواهان می پرداخت. سردار بی بی مریم بختیاری، یکی از مشوقین اصلی سردار اسعد بختیاری جهت فتح تهران محسوب می شد. وی طی نامه ها و تلگراف های مختلف بین سران ایل و سخنرانی های مهیج  و گیرا، افراد ایل را جهت مبارزه با استبداد صغیر (استبداد محمدعلی شاهی) آماده می کرد و به عنوان یکی از شخصیت های ضداستعماری و استبدادی عصر قاجار مطرح بوده است.

 

سردار مریم بختیاری قبل از فتح تهران مخفیانه با عده ای سوار وارد تهران شده ودر خانه پدری حسین ثقفی منزل کرد و به مجرد حمله ای سردار اسعد به تهران، پشت بام خانه را که مشرف به میدان بهارستان بود سنگربندی نمود و با عده ای سوار بختیاری، از پشت سر با قزاق ها مشغول جنگ شد. او حتی خود شخصا تفنگ به دست گرفت و با قزاقان جنگید. نقش او در فتح تهران، میزان محبوبیتش را در ایل افزایش داد و طرفداران بسیاری یافت به طوری که به لقب سرداری مفتخر شد.^1

 

سردار مریم بختیاری در جنگ جهانی اول با وجود آنکه ایل بختیاری از انگلیس ها حمایت می کرد به مخالفت با انگلیس ها پرداخت و با عده ای از تفنگچیان و سرداران خود جانب متحدین را گرفت. او پاره ای از خوانین جزء بختیاری چون خوانین پشتکوه را با خود یار ساخت و در یورش های مداوم خود به انگلیس ها صدماتی وارد ساخت به طوری که پلیس جنوب مبارزات دائمی و پیگیری را با او شروع کرد. او از سربازان و افسران آلمانی و سرکوب و قلع و قمع راهزنان کهگیلویه و کنترل خوانین کوچک استفاده نمود.^2

 

قدرت سردار مریم در منطقه به حدی بود که روس ها به هنگام فتح اصفهان خصمانه به منزل او تاختند و اثاثیه او را به یغما بردند و کلیه اموال و املاک او را در اصفهان مصادره کردند.3

 

رشادت و دلاوری این زن بختیاری به حدی بود که آوازه شهرت و آزادگیش در سرتاسر میهن پیچید و منزل او مأمن و پناهگاه بسیاری از آزادیخواهان عصر مشروطه شد به طوری که هنگام فتح اصفهان توسط روس ها (در جنگ جهانی اول)؛ فن کاردف، شارژ دافر سابق آلمان به خانه سردار مریم بختیاری پناه برد و مدت سه ماه و نیم در پناه او بود تا اینکه پس از شکست بختیاری ها از روس ها و کشته شدن 58 نفر راهی کرمانشاه شد و از آنجا به برلن رفت. به پاس حمایت های سرسختانه بی بی مریم از فن کاردف، امپراطور آلمان، کمان تمثال میناکاری و الماس نشان و همچنین صلیب آهنین خود را که مهمترین نشان دولت آلمان بود، برای او فرستاد و او تنها زنی بود که در دنیا توانست به دریافت این نشان نائل آید.^4

 

جریان مبارزات سردار مریم بختیاری با انگلیس ها در طی قرارداد 1919 و کودتای 1299 همچنان ادامه یافت به طوری که دکتر محمد مصدق حاکم فارس در زمان کودتای 1299 پس از مخالفت و عزل از اصفهان راهی بختیاری شد و مدتها مهمان سردار مریم بود.